داد و بیداد

سئوال اول : حجاب شرعا امر واجبی است و رعایت آن یک تکلیف است اما هرگاه ضرورت ایجاب کند می توان بر خلاف حکم وجوب آن عمل کرد مثل مجاز بودن نگاه پزشک و جراح به بدن زن در هنگام معالجه . حال مشخص کنید این مسئله ناشی از کدام دلیل فقهی است ؟ دلیل حجیت آن کدام است ؟ 

سئوال دوم . قرآن کریم در سوره یوسف آیه 79 می فرماید : قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ نَأْخُذَ إِلَّا مَنْ وَجَدْنَا مَتَاعَنَا عِنْدَهُ إِنَّا إِذًا لَظَالِمُونَ . گفت: « پناه به خدا که بازداشت کنیم ، جز کسی را که کالای خویش را نزد او یافتیم. ما در این صورت قطعاً ستمکاریم! » به نظر شما این آیه در حجیت کدام یک از اصول عملیه است ؟ دلیل آن را بنویسید .

پاسخ سئوال اول : مجاز بودن نگاه پزشک و جراح به بدن زن در هنگام معالجه ناشی از قاعده فقهی استحسان است . واژه استحسان، مشتق از حسن و در لغت، به معنای نیک دانستن و پسندیدن است و در تعریف آن نیز گفته اند استحسان عبارت است از عدول از حکم مستفاد از قاعده کلّی به دلیل وجود مصالح جزئی . به عبارتی اگر برای رعایت مصلحتی جزئی از یک قاعده کلی عدول کنیم به این امر استحسان گفته می شود . حجیت استحسان در میان مذاهب اسلامی متفاوت است و معمولا اصولیین شیعه و شافعی ها آن را حجت نمی دانند اما مذاهب مالکی و حنفی به حجیت استحسان باور دارند

پاسخ سئوال دوم : آیه 79 سوره یوسف دلیلی بر حجیت اصل برائت است . برای حجت بودن اصل برائت علاوه بر دلایل قانونی می توان به عقل نیز رجوع کرد ، بدين بيان كه هر عقل سالمی، مؤاخذه شخصي را كه هنوز علم به مجرميت وي نداريم قبيح مي داند، دليل بر قبح عقاب در اين مورد حكم عقلاء مي باشد كه همگي اعتراف دارند كه مؤاخذه شخص بي گناه به صرف اتهام وارده صحیح نیست . حكم عقل يك قاعده كلي است كه اختصاص به مذهب، قانون ، كشور و مردم خاصي ندارد و زمان و مكان در آن بي تأثير است و چون اصل برائت نتيجه يك درك روشن عقل است در قوانين عرفي نيز قابل اعمال است.